Różne

Zagadka leworęczności

Większość z nas posługuje się prawą ręką podczas pisania czy wykonywania innych czynności. Badania prowadzone w różnych społecznościach mówią o tym, że praworęczność występuje w około 90% populacji. Wiemy, że tak jest już od prehistorycznych czasów.

Świadczą o tym m.in. rysunki znalezione na ścianach jaskiń czy w egipskich grobowcach przedstawiające ludzi, którzy wykonują różne czynności prawą ręką. Również analiza innych dowodów, takich jak paleolitycznych narzędzi i broni dowodzi, że zostały one stworzone prawą ręką i dla prawej ręki.

Powszechne funkcjonuje przekonanie, że strona prawa jest lepsza od lewej. Osoby leworęczne są często uważane za dziwne. Leworęczność traktowana bywa również jak synonim niezręczności. Terminy od „lewy” do „leworęki” w wielu językach posiadają przynajmniej jedno pejoratywne znaczenie i często łączone są z określeniami niezdarny, niezręczny czy nawet zły. Przykładowo włoskie słowo „mancino” oznacza zarówno lewy jak i oszukańczy. Francuski „gauch” znaczy również niezdarny. Wyrażenia takie jak „mieć dwie lewe ręce” i „wstać lewą nogą” niosą za sobą również negatywne konotacje. Co innego słowa: „prawy” i „praworządny”, czy określenie „być czyjąś prawą ręką” – być godnym zaufania.

Pojawia się zatem pytanie czym ludzie leworęczni różnią się od praworęcznych. I czy ta różnica działa na niekorzyść osób leworęcznych? Dlaczego większość ludzi jest praworęczna? Czy na odwrót dlaczego znacząca część ludzi używa lewej ręki mimo delikatnej a czasem silniejszej presji społecznej, wymuszającej dostosowanie się do praworęcznej większości?

Jedną z wcześniejszych prób odpowiedzi na te pytania była dziewiętnastowieczna Teoria rozmieszczenia trzewi. Jej autorzy uznali, że asymetryczne położenie niektórych narządów wewnętrznych, takich jak wątroby przesuwa środek ciężkości ciała nieco w prawo od osi symetrii. Konsekwencją takiego przesunięcia jest brak równowagi. Dlatego też ludzie łatwiej utrzymują równowagę, gdy lewa noga podtrzymuje ciężar ciała. Taka pozycja sprawia, że prawa ręka ma większą swobodę, a w miarę upływu czasu jej mięśnie stają się lepiej rozwinięte i wykonują większość czynności.

Dziś wiemy, że ręczność nie ma nic wspólnego z asymetrią położenia narządów wewnętrznych. Ręczność jest w skomplikowany sposób związana z podziałem funkcji między lewą a prawą półkulą mózgu.

Koncepcja dominacji półkulowej pojawiła się w ostatnim ćwierćwieczu XIX wieku (patrz:Asymetria mózgu). Lewa półkula mózgu łączy się z receptorami skórnymi i mięśniami głównie po prawej stronie ciała. Wyjątkiem są mięśnie tułowia i twarzy, które sterowane są przez obydwie półkule. Lewa półkula widzi tylko prawą połówkę świata. Odwrotnie jest w przypadku naszej prawej półkuli. Lewa i prawa półkula są w stanie wymieniać informację między sobą poprzez połączenie zwane spoidłem wielkim. Jednak półkule nie są lustrzanymi odbiciami, każda z nich posiada wyspecjalizowane funkcje. Podział pracy między obydwiema półkulami nazywamy lateralizacją.

Praworęczność ma wyraźny związek z dominacją lewej półkuli mózgowej. O ile u 95% praworęcznych mowa jest na trwałe związana tylko z lewą półkulą mózgową o tyle u ludzi leworęcznych można zauważyć większe różnice w organizacji mózgu. U części z nich mowa jest zlokalizowana tylko w lewej półkuli a u pozostałych umiejętności mówienia jak się zdaje zakodowane są w obydwu półkulach.

Bilateralne występowanie funkcji językowych charakteryzuje prawdopodobnie większość osób leworęcznych. Wydaje się, że zaangażowanie obydwu półkul może w prowadzić do

zwiększenia możliwości osób leworęcznych. Poziom inwencji twórczej może być podwyższony u tych osób u których funkcje werbalne i nie werbalne są kontrolowane przez te samą półkule gdyż zwiększa to możliwość współdziałania między zdolnościami werbalnymi i niewerbalnymi. Zwolennicy tego poglądu przytaczają przykłady wybitnych osób leworęcznych –Leonarda da Vinci, czy Michała Anioła. Istotnie leworęczność częściej występuje wśród artystów niż wśród pozostałych ludzi.

Pomimo małej liczby dowodów empirycznych, które wskazywałyby na różnice w funkcjonowaniu osób lewo i praworęcznych utrzymuje się również przekonanie o związku leworęczności z występowaniem zaburzeń. Najprawdopodobniej jest ono skutkiem częstszego pojawiania się leworęczności wśród osób, które są opóźnione w rozwoju lub wskazują zaburzenia czytania.

Mimo sugestii o deficytach poznawczych u osób leworęcznych oraz dobrze uzasadnionych wzmianek o ich uzdolnieniach wszelkie różnice w zdolnościach poznawczych między osobami prawo i leworęcznymi są bardzo małe i mają niewielkie znaczenie praktyczne

W jaki sposób sprawdzić czy jesteś lewo czy praworęczny? Zastanów się, którą rękę wybierasz przy wykonywaniu następujących czynności: pisanie, rysowanie, rzucanie, cięcie nożyczkami, mycie zębów, krojenia nożem (bez używania widelca), używania łyżki.

Do lat siedemdziesiątych XX wieku częstą praktyką było przestawianie osób leworęcznych na prawą rękę. Rodzice i nauczyciele stosując różne techniki (np. przywiązywanie lewej ręki do ciała lub do krzesła, bandażowanie czy wkładanie w gips) próbowali zmusić dzieci do pisania i wykonywania innych czynności za pomocą prawej dłoni. Dzisiaj wiadomo, że przestawianie leworęcznego dziecka na pisanie prawą ręką jest bardzo szkodliwe. W rezultacie mogą pojawić się u niego zaburzenia pamięci, koncentracji, zaburzenia mowy, trudności w czytaniu i poprawnym pisaniu.

 Czy wiesz, że:

  • Leworęczni mają swoje święto: 13 czerwca obchodzony jest Światowy Dzień Leworęcznych. Organizuje je światowa organizacja Klub Leworęcznych.

 

  • Sławni leworęczni muzycy to m.in. Ludwig van Beethoven, Niccolo Paganini, Robert Schumann, Jimmy Hendrix, Paul McCartney, Ringo Starr, Bob Dylan, David Bovie, George Michael i Sting.
  • Do słynnych leworęcznych malarzy należą Leonardo da Vinci, Michał Anioł Buonarotti, Peter Paul Rubens, Rafael Santi i Henri de Toulouse-Lautrec.

Przedmioty dla osób leworęcznych:

  • Nożyczki – mają odwrotnie złożone ostrza, dzięki czemu leworęczna osoba widzi linie cięcia. Na ostrzu umieszczono również specjalna podziałkę.
  • Linijka ze skalą w obie strony – linijka zaprojektowana z myślą o leworęcznych uczniach. Jej skala rośnie, zarówno na lewą, jak i w prawa stronę od zera. W obudowie znajduje się również szablon do ozdobnych podkreśleń.
  •  Pióro kulkowe – produkowane zarówno w wersji dla lewo i prawo ręcznych.

			

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *