Sylwetki / Historie

Gdzie jestem?, Kim jestem?

To częste pytania pojawiające się w filmach z motywem amnezji. Utrata pamięci odbiera możliwość sprawnego funkcjonowania lub funkcjonowania w ogóle, wraz z nią bohater traci swoją tożsamość, niemal przestaje istnieć. Filmowa amnezja przedstawia znacznie częściej bohatera, który budząc się ze śpiączki niewiele lub nic nie pamięta z własnej przeszłości. Nie ma natomiast problemów z zapamiętywaniem i uczeniem się nowych rzeczy. W rzeczywistości znacznie częściej wśród osób, które doznały urazu lub udaru głowy nie jest amnezja wsteczna czyli utrata pamięci o przeszłości ale amnezja następcza dotycząca utraty zdolności zapamiętywania. Najlepiej znanym przykładem amnezji następczej w literaturze psychologicznej  jest pacjent H.M.

W 1953 roku człowiek o tych inicjałach cierpiał na ciężką epilepsję. Nie pomagały mu żadne dostępne wówczas leki przeciwpadaczkowe. W owym czasie istniały przesłanki wskazujące na to, że źródłem napadów padaczkowych może być hipokamp. Razem z opiekującym się nim neurologiem byli gotowi wypróbować każdą formę interwencji, w tym przypadku usunąć strukturę hipokampa z obu półkul oraz kilka sąsiednich struktur płata skroniowego (grafika poniżej).

Była to pierwsza tego rodzaju operacja, swego rodzaju eksperyment. Jak się okazało główny cel został osiągnięty – ilość napadów padaczkowych została ograniczona do niecałych 2 rocznie. Po operacji intelekt i zdolności językowe H.M pozostały w takim stanie jak przed operacją, nawet jego iloraz inteligencji wzrósł nieznacznie przypuszczalnie dzięki zniesieniu negatywnego wpływu padaczki. Jednakże skutki uboczne w postaci amnezji następczej znacznie przyćmiły osiągnięty cel. Pamięć krótkotrwała działała bez zarzutu. Ale do pamięci długotrwałej przestały napływać nowe wspomnienia. Pojawiła się również łagodna amnezja wsteczna do 3 lat przed zabiegiem. Po operacji pacjent nie mógł zapamiętać drogi do szpitalnej toalety. Po przeczytaniu informacji nie był w stanie opisać, czego dotyczyła. Mimo problemów z uczeniem się nowych faktów oraz śledzeniem bieżących wydarzeń składających się na zaburzenia pamięci deklaratywnej, pamięć proceduralna związana z nabywaniem nowych umiejętności pozostała zachowana.

Dużo cięższym przykładem amnezji jest zaburzenie Clive’a Wearinga. W marcu 1985 roku, Clive Wearing, wybitny angielski muzyk został zaatakowany przez wirus wywołujący zapalenie mózgu, oddziałujący głównie w części mózgu odpowiedzialnej za procesy pamięci.   W rezultacie choroby Clive został pozbawiony większej części pamięci, doświadczając jedynie możliwości zapamiętania informacji przez zaledwie kilka sekund.

Umiejętność odbierania tego, co widział i słyszał pozostała nienaruszona. Niestety poza odbiorem, Clive nie był zdolny do zatrzymania tych wrażeń i uświadomienia sobie ich dłużej niż przez chwilę.  Po tym czasie to, czego doświadczał ulatywało, zmuszając  do przezywania wszystkiego na nowo.

W przypadku Clive’a zniszczeniu uległa nie tylko umiejętność tworzenia nowych wspomnień, co określa się terminem amnezji następczej, ale także pamięć dotycząca przeszłości została poważnie uszkodzona powodując amnezję wsteczną.

Doświadczanie tych krótkich chwil świadomości powodowało uczucie samotności, lęku i konsternacji. Clive miał świadomość, że coś dziwnego i nieprzyjemnego dzieje się z nim.  Niemożność dotarcia do wiedzy o swoim stanie oraz zapamiętanie tej informacji powodowało  ogromny dyskomfort. Jedną z prób zatrzymania wspomnień było pisanie dziennika.  Każdy wpis zaczynał się od stwierdzenia ‚Jestem świadomy’:

Godzina 14:10 – ‚tym razem naprawdę świadomy’

Godzina  14:14 –  ‚tym razem w końcu jestem świadomy’

Godzina 14:35 – ‚tym razem całkowicie świadomy'[…]

Godzina 21:40-  ‚jestem świadomy po raz pierwszy, pomimo wcześniejszych zapewnień’

Ten zapis został jednak skreślony i poprawiony zapisem

Godzina 22:35 – ‚świadomy po raz pierwszy od wielu, wielu tygodni’

I tak do każdego następnego przypływu świadomości, przez wiele miesięcy, dziennik Clive’a był przerażającym dowodem jego niemożności opanowania otacząjcego świata.

Inną formą radzenia sobie z stanem, dyskomfortu, co prawda mniej ‚uświadamianą’ niż prowadzenie dziennika były konfabulacje. Sposób funkcjonowania w rzeczywistości poprzez uzupełnianie braków w pamięci nowymi wytworami,  szczególnie często występujący u  osób doznających różnego rodzaju otępienia. Clive nieświadomie udawał, że kontroluje rzeczywistość, gdy spotykał osoby z jego otoczenia np.lekarzy, pielęgniarki  nie mogąc rozpoznać ich, tworzył sztuczny obraz świata traktując ich jako albo swoich znajomych  albo klientów ze sklepu.

Istniała jednak osoba, którą Clive był w stanie rozpoznać i to za każdym razem. Była nią żona. W każdym przypływie świadomości Clive witał swoją żonę z tym samym entuzjazmem i zaangażowaniem jakby widział ją pierwszy raz od dawien dawna. Żona była jednym z niewielu łączników z przeszłością, dającym poczucie stałości w niezrozumiałym świecie.  Innymi łącznikami z przeszłością były niektóre umiejętności,  które nie uległy uszkodzeniu po chorobie. Clive potrafi golić się, brać prysznic, ubrać się elegancko, zachował również umiejętność tańca i gry na fortepianie, śpiewu i dyrygowania.

 Amnezję mogą spowodować uszkodzenia różnych rejonów mózgu, ale najcięższe przypadki obserwuje się po uszkodzeniu hipokampa. Jest to duża struktura leżąca między wzgórzem a korą mózgową w tylnej części przodomózgowia. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa ‚Hippocampus’ oznaczającego konika morskiego, do którego jest podobny.

Dzięki badaniom nad pacjentami z  amnezją można stwierdzić, że utrata pamięci nie dotyka wszystkich jej aspektów w takim samym stopniu. Wydaje się wiec, że ludzie mają kilka względnie niezależnych typów pamięci, u których podłoża leżą inne struktury mózgu.

1 thought on “Sylwetki / Historie

    Dubstep wroclaw

    (18/09/2012 - 20:10)

    Bardzo podziwiam Panskiego bloga! Czy zastanawia sie Pan aby z wieksza czestotliwoscia pisac na blogu internetowym? Zycze milego dnia i pozdrawiam, Ania

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *